Mercanlar, gövdelerini kaplayan mikroskobik kirpiksi yapılar (cilia) sayesinde geceleri oksijen alıyor; ancak Mayıs 2026’da Science dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, deniz suyu ısındıkça bu yapıların önce çılgınca hızlandığını, ardından tamamen durup polipleri boğduğunu gösterdi. Kopenhag Üniversitesi’nden araştırmacıların yürüttüğü çalışma, beyin ya da kas-iskelet sistemi olmayan mercanların kendi kaderlerini nasıl etkileyebildiğine dair yeni bir pencere açıyor.
Mercan polipleri gündüz saatlerinde dokularında yaşayan fotosentetik alglerden bol oksijen alıyor, ancak gece bu kaynak kesiliyor ve tek umut suyla temas eden yüzeydeki sil hareketleri oluyor. Bu kıllar hızla dalgalanarak suda küçük girdaplar yaratıyor ve oksijeni koloniye taşıyor. 2014 yılında MIT ve Weizmann Institute ekiplerinin keşfettiği bu mekanizma, o zamana dek sadece mukus temizleyen bir fırça olarak görülen sillerin aslında hayati bir solunum işlevi gördüğünü ortaya koymuştu.
Isınan suda kirpikler neden aksiye geçip sonra çöküyor?
Araştırmacılar, akvaryumda yetiştirilen Porites lutea türü taş mercanları 24 saat boyunca kademeli olarak 39 santigrat dereceye kadar ısıttı ve yüksek hızlı kameralarla sil hareketlerini, floresan oksijen izleyici nanoparçacıklarla da su akışındaki oksijen dağılımını kaydetti. Bulgular şöyle özetlenebilir:
Bunlar da İlginizi Çekebilir
- Su ısındıkça mercanın oksijen ihtiyacı, sillerin ürettiği su akışından daha hızlı arttı.
- Su sıcaklığı insan vücut ısısına yakın 37 santigrat dereceye yaklaştığında siller yavaşlamaya başladı.
- 39 santigrat derece civarında siller tamamen durdu ve mercan öldü.
- Sıcak su daha az çözünmüş oksijen taşıdığından, hızlanan sil hareketleri paradoksal biçimde daha az oksijenli su getirdi.
- Deniz suyunun ısınmayla incelen viskozitesinin sil hareketlerini nasıl etkilediği henüz netleşmedi.
- Aynı resifte bazı mercanların ağarırken komşularının hayatta kalması, düşük su akışı bölgeleriyle ilişkilendirildi.
Araştırmacılar bu eşik sıcaklıkların tür türe değiştiğini, her mercan türünün kendi günlük sıcaklık aralığına uyum sağladığını vurguluyor; yine de iklim değişikliği, Florida gibi bölgelerde 38 santigrat dereceye yaklaşan rekor su sıcaklıklarıyla birçok mercanı sınırlarına zorluyor. Konuya dahil olmayan uzmanlar, bilim insanlarının geçmişte mercan sağlığını değerlendirirken çoğunlukla ağarma ve alg ilişkisine odaklandığını, oysa oksijen yetersizliğinin çok daha önemli ve gözden kaçan bir tehdit olabileceğini belirtiyor. Bu bulgular, küresel ısınmanın mercan resifleri üzerindeki etkisini anlamada oksijenin kritik bir gösterge olarak öne çıkabileceğine işaret ediyor.
Kaynak: Wired
YORUMLAR
(0)