Halkalar artık yalnızca dev gezegenlerin ayrıcalığı değil. James Webb Uzay Teleskobu (JWST) ile yapılan gözlemler, Satürn ile Uranüs arasında Güneş’in çevresinde dolanan küçük gök cismi Chariklo‘nun iki halkasının zaman içinde değiştiğini ortaya koydu.
Chariklo, Centaur ailesine ait bir asteroit ve çapı yalnızca yaklaşık 250 kilometre. Güneş’e uzaklığı, Dünya-Güneş mesafesinin kabaca 17 katı. Bu kadar küçük bir cismin iki kalın halkaya sahip olduğu 2013’te keşfedilmişti. Güneş Sistemi‘nde halkalarıyla tanınan gezegen Satürn olsa da Uranüs, Neptün ve Jüpiter’in de daha sönük halkaları bulunuyor. Chariklo ve ondan da küçük olan Chiron ise halkaların devasa gezegenlere özgü olmadığını kanıtlıyor.
İspanya’daki Endülüs Astrofizik Enstitüsü (IAA-CSIC) araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, Ekim 2022’de başlayan JWST gözlemlerine dayanıyor. Ekip, bir cismin önünden geçtiği yıldızın ışığındaki azalmayı ölçen yıldız örtülmesi (stellar occultation) tekniğini kullandı. Ekip lideri Pablo Santos-Sanz’ın açıklamasına göre, son on yılda yapılan diğer örtülme gözlemleriyle karşılaştırıldığında iki halkada zıt yönde değişimler görüldü: iç halkanın ışık geçirmezliği (opaklık) belirgin biçimde artarken, dış halkanınki azaldı.
Bunlar da İlginizi Çekebilir
Bu sonuç, bilim insanlarının küçük cisimlerdeki halkaların görece kararlı olduğu yönündeki varsayımını sarsıyor. Santos-Sanz, bulguların halkaların nasıl oluştuğunu, nasıl evrildiğini ve kararlılığını hangi mekanizmaların koruduğunu yeniden düşünmeyi zorunlu kıldığını belirtiyor. Değişimin nedeni ise henüz bilinmiyor.
Gözlemin kendisi de teknik bir başarı sayılıyor. Ekip üyesi Yücel Kılıç’ın aktardığına göre ölçüm için Chariklo’nun yörüngesinin, Avrupa Uzay Ajansı’nın Gaia misyonu sayesinde bilinen yıldız konumunun ve JWST’nin Dünya’dan yaklaşık 1,5 milyon kilometre uzaktaki L2 Lagrange noktası çevresindeki yörüngesinin son derece hassas biçimde bilinmesi gerekti; teleskop bu bölgede düzenli yörünge düzeltme manevraları yapıyor. Örtülme sırasında Chariklo, JWST’ye göre saniyede yaklaşık 2,5 kilometre hızla ilerliyordu. Bu görece düşük hız, halkaların şimdiye kadarki en ayrıntılı çözünürlükte görüntülenmesini sağladı.
JWST bile bu kadar küçük ve uzak bir cismi doğrudan görüntüleyemediği için astronomlar Chariklo’yu incelemekte hâlâ örtülme yöntemine bağımlı. Science Advances dergisinde 9 Eylül’de yayımlanan çalışma, küçük cisimlerin halkalarının dinamik yapılar olabileceğini gösteriyor ve gelecekteki örtülme kampanyaları için güçlü bir gerekçe sunuyor. Hubble’ın ardından gelen JWST’nin bu hassasiyeti, yer tabanlı büyük teleskoplar ve yeni nesil gözlemevleriyle birlikte Güneş Sistemi’nin küçük cisimlerine dair bilgimizi önümüzdeki yıllarda hızla değiştirebilir.
Kaynak: Space.com
YORUMLAR
(0)